آشنایی با شخصیت پرخاشگر – منفعل : بخش نخست
لج باز ، کارشکن و غرغرو
دکتر بهنام اوحدی*
؛ بلغمي (پايداري و استواري بسيار)، سوداي (نوجويي و تازه خواهي سرشار)، دموي (وابستگي فراوان به پاداش) و صفراوي (پرهيز از آسيب بالا
ویژگی افراد دچار اختلال شخصیت پرخاشگر – منفعل ( پسیو – اگرسیو ) عبارت است از : مانع تراشی و کار شکنی ، تعلل و مسامحه ، لج بازی و ناکارآمدی به گونه و شیوه ای پنهان کارانه.
این کردار بیان یک پرخاشگری بنیادین و زیر ساختاری است که به شیوه ای منفعلانه ابراز می شود. در DSM - IV - TR ، این اختلال را به نام اختلال شخصیت منفی کار ( Negativistic ) نیز خوانده اند. نسبت جنسیتی ، الگوی خانوادگی و میزان شیوع این اختلال در اجتماع به اندازه ی کافی ارزیابی نشده است.
بیماران دچار اختلال شخصیت پرخاشگر - منفعل ( پسیو – اگرسیو ) به گونه ای چشمگیر اهل تعلل ، مسامحه و کار شکنی هستند. لازمه ها و پیش نیازهای دارا بودن کارکردی شایسته را بر نمی تابند. به کوچک ترین عذر و بهانه ای در کار خود تاخیر می کنند و درباره ی کردار کسانی که خود به آن ها وابسته اند ، عیب جویی می کنند و نق می زنند. در عین حال هیچ گاه هم دل شان نمی خواهد از شر این گونه روابط مبتنی بر وابستگی رها شوند. این ها جرات مندی و توانایی ابراز وجود ندارند و نیازها و خواسته های خود را رک و پوست کنده بیان نمی کنند. در این باره که دیگران چه انتظاری از آن ها دارند ، نمی توانند پرسش های لازم را بکنند. بنا بر این اگر وادار به انجام کاری شوند یا اگر دفاع معمول شان را که معطوف و متوجه ساختن خشم بر ضد خویش است ، از آن ها گرفته شود ، ممکن است مضطرب و دچار تشویش و دلشوره شوند.
بیمار دچار اختلال شخصیت پرخاشگر – منفعل ) پسیو – اگرسیو ) در روابط بین فردی کوشش می کند خود را در ایستار و جایگاه وابسته قرار دهد؛ اما دیگران اغلب این کردار منفعلانه و خودآزارانه ی او را گونه ای کیفر و فریب کاری بر ضد خودشان می بینند. بیمار انتظار دارد که دیگران جور او را بکشند و وظایف روزمره ی او را بر دوش بگیرند.
آدم دچار اختلال شخصیت پرخاشگر – منفعل از بس شکایت می کند که با او درست ، منصفانه و عادلانه برخورد نمی شود ، دوستان و درمانگرانش ممکن است خود را به سود او درگیر مشکلات و مسائلش سازند ، بلکه شاید اندکی از نق زدن ها و غر غر کردن های او کاسته شود !
روابط صمیمانه ی این گونه بیماران تقریبا هیچ گاه آرام یا شاد نیست. آن ها بیشتر به ناراحتی ها و دلخوری های خود توجه می کنند ، نه به آن چیزهایی که برای شان خشنودی و رضایت پدید می آورد. بنابراین ممکن است هیچ گاه خودشان هم نفهمند که برای خوش بودن و لذت بردن چه چیزهایی کم دارند. این گونه افراد به خود اطمینان ندارند و به آینده نیز به گونه ای بدبین هستند.
هر چند نیم رخ اختلال شخصیت پرخاشگر - منفعل ( پسیو – اگرسیو ) می تواند همانند اختلال شخصیت خودشیفته ( نارسی سیتیک ) باشد ، اما اختلال شخصیت پرخاشگر - منفعل می تواند بسیار شبیه به اختلال شخصیت نمایشگر ( هیستریونیک ) و مرزی – آشوب ناک ( بوردرلاین ) نمایان شود؛ از این رو لازم است که از این دو تشخیص داده و جدا شود. البته کردار افراد دچار اختلال شخصیت پرخاشگر - منفعل کمتر از رفتار بیماران دچار اختلال شخصیت های نمایشگر ( هیستریونیک ) و مرزی – آشوب ناک ( بوردرلاین ) ، پر زرق و برق ، نمایشی ، احساسی - هیجانی ( عاطفی ) ، متظاهرانه و همراه با پرخاشگری آشکار است. تشخیص و جدا نمودن افراد دچار اختلال شخصیت افسرده – منتقد ( دپرسیو ) و یا اختلالات خلقی همانند افسردگی ژرف ( ماژور ) ، افسرده خویی ( دیس تایمیا ) و نیز افزوده شدن این دو به یکدیگر ( افسردگی دوگانه ) از اختلال شخصیت پرخاشگر – منفعل ( پسیو – اگرسیو ) ممکن است در مواردی دشوار و نیازمند تیزبینی و نکته سنجی در طی زمان باشد.
باید دانست که این شخصیت ، چه در اندازه ی ویژگی ( تریت ) و چه در قواره ی یک اختلال جدی ، می تواند با دیگر ویژگی ها و اختلالات شخصیت آمیخته و همراه گردد.
روان پزشک و درمانگر مشکلات جنسی ، زناشویی و خانوادگی *
